Badanie struktury myślenia polega na wyróżnianiu składników budulcowych tego procesu oraz sposobu (reguł) ich łączenia. Jest to szukanie odpowiedzi na pytanie, z czego proces myślenia się składa oraz jaki jest układ tych składników, czy też reguły rządzące powstawaniem i przebiegiem ciągu myślowego. Pod pojęciem struktury myślenia rozumie się też niekiedy etapy i fazy procesu myślenia. Układ faz zależy od tego czemu myślenie służy. Jeśli służy wyciąganiu wniosków, rozwiązaniu problemu czy podjęciu decyzji, można wówczas mówić o fazach rozumowania, rozwiązywania problemów czy podejmowania decyzji.
1.1. Elementy struktury myślenia
Analiza struktury myślenia – w tradycyjnym ujęciu – wymaga uwzględnienia trzech jej właściwości: materiału, operacji i reguł myślenia.
Materiał to rodzaj informacji przetwarzanych w procesie myślenia, który charakteryzuje się określoną formą i treścią. Może to być reprezentacja konkretnego obiektu, np. wyobrażenie drzewa, albo reprezentacja w postaci ogólnego pojęcia lub sądu, np. istota prawdy. Oba przykłady materiału różnią się nie tylko treścią (drzewo vs. prawda), ale i formą reprezentacji (konkretno-obrazowa vs. abstrakcyjna). Najogólniej rzecz ujmując, materiałem myślenia w sensie formalnym mogą być wszelkie rodzaje reprezentacji umysłowych: obrazy umysłowe, pojęcia, sądy, modele umysłowe. Jeśli jedna z tych kategorii dominuje nad innymi, określa rodzaj procesu myślenia, co pozwala wyróżnić np. myślenie wyobrażeniowe lub pojęciowe. Z kolei treść materiału, na którym dokonuje się myślenie, dotyczy znaczenia tych reprezentacji, czyli ich odniesienia do rzeczywistości. Aspekt treściowy, zwykle bardzo różnorodny, istotnie wpływa na przebieg procesów myślenia.
